Күнделікті дүкеннен азық-түлік немесе тұрмыстық заттар сатып алған кезде кейде сатушының фискалдық чек бермей, тек тауарлық чек ұсынатыны немесе төлемді Kaspi QR арқылы емес, телефон нөміріне аударуды сұрайтыны кездеседі.
Алайда тұтынушы сатып алу кезінде фискалдық чекті талап етуге құқылы. Қазақстанның салық заңнамасына сәйкес, ақшалай есеп айырысу кезінде заңда көзделген жағдайларда бақылау-касса машинасын (БКМ) қолдану және тиісті чекті беру міндеті қарастырылған. 2026 жылдан бастап БКМ қолдану тәртібі ҚР Салық кодексінің 110 және 111-баптарымен реттеледі, дейді Qandastar.kz.
Сатушы чек бермесе, тұтынушы не істей алады?
1. Фискалдық чекті талап етіңіз
Ең алдымен сатушыдан фискалдық чекті беруді сұраңыз. Төлем қолма-қол ақшамен, банк картасымен немесе QR арқылы жасалған жағдайда да, заңнамада БКМ қолдану көзделген болса, сатушы тиісті чекті беруге міндетті.
Бұл ретте сатушының «телефон нөміріне ақша аудара салыңыз» деген ұсынысы төлемді фискалдық түрде рәсімдеу міндетін өздігінен жоймайды.
2. Төлем жасалғанын растайтын дәлелдерді сақтаңыз
Егер сатушы чек беруден бас тартса, сатып алу фактісін растайтын барлық дәлелді сақтап қойған жөн.
Мысалы:
банк қосымшасындағы төлем туралы ақпаратты немесе түбіртекті сақтаңыз;
дүкеннің атауын және мекенжайын жазып алыңыз;
сатушы туралы қолда бар мәліметтерді тіркеңіз;
қажет болған жағдайда фото және бейнематериалдарды сақтаңыз.
Тұтынушыда сатып алуды растайтын құжаттың болмауы оның сатып алу фактісін куәлардың айғақтарымен, құжаттармен, фото және бейнетіркеу сияқты басқа да дәлелдеу құралдарымен растау құқығынан айырмайды.
3. Мемлекеттік кірістер органдарына хабарласыңыз
Чек беруден бас тарту немесе БКМ қолдану тәртібін бұзу анықталған жағдайда, тұтынушы мемлекеттік кірістер органдарына хабарласа алады.
2026 жылғы түсіндірмеге сәйкес, БКМ чегін бермеу немесе чекіні нақты төленген сомадан өзгеше сомаға беру алғаш рет анықталған кезде ескерту жасау көзделген. Ал бір жыл ішінде қайталанған жағдайда кәсіпкерлік субъектісінің санатына қарай 20-дан 40 АЕК-ке дейін айыппұл салынуы мүмкін. 2026 жылғы АЕК мөлшері бойынша бұл 86 500–173 000 теңге аралығын құрайды.
4. Тауарды қайтару немесе айырбастау кезінде чектің болмауы
Тауарлық чек немесе фискалдық чек сатып алу фактісін растауға көмектеседі. Алайда чек берілмеген жағдайда тұтынушы өз құқығын қорғау мүмкіндігінен автоматты түрде айырылмайды.
«Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы» заңға сәйкес, сатып алу фактісін растайтын құжат жоғалған немесе тұтынушыға берілмеген жағдайда, егер тұтынушы осы сатушыдан тауар сатып алғанын дәлелдесе, тауарды айырбастау немесе қайтару мәселесін қоюға болады.
Мысалы, банк операциясы, куәгерлердің айғақтары, фото немесе бейнежазба және басқа да дәлелдер сатып алу фактісін растауға көмектесуі мүмкін.
Тұтынушыға кеңес
Сатып алу кезінде фискалдық чекті талап етіп, оны сақтап қойған дұрыс. Чек тауарды сатып алғаныңызды растауға, сондай-ақ кейін тауарды қайтару немесе айырбастау қажет болған жағдайда өз құқығыңызды қорғауға көмектеседі.
Егер сатушы чек беруден бас тартса, төлемді растайтын құжаттарды сақтап, дүкен туралы мәліметтерді тіркеп, мемлекеттік кірістер органдарына хабарласуға болады.