Қазақстан экономикасының өсімі 4,5%-ға жетті. Алайда бұл көрсеткіштің артында бұдан да маңызды өзгеріс бар, деп хабарлайды Qandastar.kz.
Ел экономикасында шикізаттық емес сектордың рөлі артып, өңдеу өнеркәсібі, құрылыс, көлік-логистика және ішкі нарық жаңа серпінге ие болды. Экономист Бекнұр Сейітжанұлы Кисиковтың пікірінше, бұл – Қазақстан экономикасының біртіндеп әртараптанып келе жатқанының белгісі.
Қазақстан экономикасы 2026 жылдың алғашқы он айында 4,5%-ға өсті. Бір қарағанда, бұл жай ғана кезекті статистикалық көрсеткіш сияқты көрінуі мүмкін. Алайда оның құрылымына үңілсек, ел экономикасында маңызды өзгерістер жүріп жатқанын байқауға болады. Ең бастысы – өсімнің негізгі бөлігін бұрынғыдай тек шикізат саласы емес, өңдеу өнеркәсібі мен басқа да өндірістік бағыттар қамтамасыз етіп келеді.
Экономист Бекнұр Сейітжанұлы Кисиковтың айтуынша, қазіргі экономикалық өсімнің құндылығы оның көлемінде ғана емес, қандай салалардың есебінен қалыптасып жатқанында.
«Байқап отырғанымыздай, экономиканың негізгі қозғаушы күшіне шикізаттық емес сектор айналып келеді. Бұл саладағы өсім 5,6%-ды құрады. Яғни жалпы экономикалық өсімнен де жоғары көрсеткішке қол жеткізілді», – дейді сарапшы.
Өңдеу өнеркәсібі экономиканың жаңа тірегіне айналып келеді
Бүгінде Қазақстан экономикасындағы ең маңызды оң өзгерістердің бірі – өңдеу өнеркәсібінің қарқын алуы. Бұл саладағы өсім тоғыз айдағы 8,6%-дан он айдың қорытындысы бойынша 9,3%-ға дейін жеткен.
Әсіресе машина жасау, химия, фармацевтика өнеркәсібі, дайын металл бұйымдары мен азық-түлік өндірісіндегі өсім назар аудартады.
Бұл нені білдіреді? Қазақстан біртіндеп шикізат өндірумен ғана шектелмей, оны өңдеп, қосылған құны жоғары дайын өнім шығаруға бет бұрып келеді. Мұндай өзгеріс елдің өндірістік мүмкіндігін кеңейтіп қана қоймай, отандық кәсіпорындардың бәсекеге қабілеттілігін арттыруға да жол ашады.
Экономистің пікірінше, бұл – экономиканы әртараптандыру бағытындағы маңызды қадам. Өйткені өндіріс саласы неғұрлым дамыған сайын, елдің сыртқы нарықтағы шикізат бағасына тәуелділігі де біртіндеп төмендейді.
Құрылыс пен логистика: өсімге серпін берген екі бағыт
Экономикалық өсімге елеулі үлес қосып отырған тағы бір сала – құрылыс. Он айда бұл бағыттағы өсім 13,1%-ды құрады.
Мұндай нәтиже тұрғын үй құрылысы мен инфрақұрылымдық жобалардың ауқымы кеңейіп, инвестициялық белсенділіктің артқанын аңғартады.
Құрылыс саласының ерекшелігі – оның басқа бағыттарға да тікелей ықпал етуінде. Мысалы, жаңа нысандардың бой көтеруі құрылыс материалдары өндірісіне, металлургияға, көлікке, қызмет көрсету саласына және жұмыс орындарының ашылуына қосымша мүмкіндік береді.
Ал көлік және логистика саласындағы 7,5% өсім Қазақстанның транзиттік әлеуеті үшін маңызды. Еуропа мен Азияның ірі нарықтарының арасындағы географиялық орналасу елімізге айтарлықтай артықшылық береді.
Сондықтан теміржол желілерін, халықаралық көлік дәліздерін, логистикалық орталықтар мен қойма инфрақұрылымын дамыту Қазақстанның ұзақ мерзімді экономикалық басымдықтарының біріне айналуы мүмкін.
Ішкі нарық та экономиканы алға сүйреп келеді
Экономиканың тұрақты дамуы үшін сыртқы нарықпен қатар ішкі сұраныстың да маңызы зор.
Бұл тұрғыда сауда саласының 6,2%-ға, ауыл шаруашылығының 5,2%-ға өсуі көңіл аудартады. Мұндай көрсеткіштер ел ішіндегі өндіріс, сауда және тұтыну белсенділігінің сақталып отырғанын көрсетеді.
Тағы бір жағымды жаңалық – инвестиция көлемінің артуы. Ұлттық банктің деректеріне сәйкес, 2026 жылғы қаңтар-қыркүйекте негізгі капиталға салынған инвестициялар нақты мәнде 7%-ға өскен. Ал бюджет қаражатын есептемегенде, шикізаттық емес секторға бағытталған инвестиция көлемі 25%-ға артқан.
Бұл – болашақта жаңа өндірістер ашуға, кәсіпорындардың қуатын кеңейтуге және заманауи технологияларды енгізуге мүмкіндік беретін маңызды алғышарт.
Мұнайға тәуелділіктен арылу: өзгеріс қазірдің өзінде байқалады
Қазақстан экономикасының ұзақ жылдар бойы мұнай бағасына және шикізат нарығындағы жағдайға тәуелді болғаны белгілі. Сондықтан қазіргі көрсеткіштер арасындағы бір ерекшелік айрықша назар аудартады.
2026 жылғы қаңтар-қыркүйекте өндіруші өнеркәсіп 4,3%-ға төмендеген. Ал осы кезеңде өңдеу өнеркәсібі 8,6%-ға өскен.
Яғни өндіруші секторда төмендеу байқалғанына қарамастан, экономиканың басқа бағыттары өсімді қамтамасыз етіп отыр.
Экономист Бекнұр Кисиков мұны шикізаттық емес салалардың маңызы артып келе жатқанының көрінісі деп бағалайды.
Оның пікірінше, Қазақстан үшін ендігі маңызды міндет – экономикалық өсімді тек сандық көрсеткіштермен емес, нақты сапалық нәтижелермен өлшеу.
Мәселен, өндіріс көлемінің артуымен қатар отандық тауарлардың бәсекеге қабілеттілігі күшеюі, импортқа тәуелділік азаюы және қазақстандық өнімнің сыртқы нарыққа шығу мүмкіндігі кеңеюі қажет.
Сондай-ақ экономикалық өсім халықтың күнделікті өмірінен де көрінуі тиіс. Бұл – нақты табыстың артуы, сатып алу қабілетінің жақсаруы, жоғары өнімді жұмыс орындарының ашылуы және шағын әрі орта бизнестің дамуы.
«Халықтық құрылыс» отандық өндіріске жаңа мүмкіндік бере ала ма?
Экономиканы әртараптандыруда мемлекеттік және инфрақұрылымдық жобалардың да әлеуеті зор. Осы тұрғыда экономист «Халықтық құрылыс» жобасының мүмкіндіктеріне ерекше назар аударады.
Оның пікірінше, бұл бастаманы тек құрылыс нысандарын салумен шектемей, отандық өндірісті дамытуға бағытталған кешенді жоба ретінде қарастыруға болады.
Мәселен, құрылыс материалдарын жергіліктендіру, шағын және орта бизнесті тарту, жаңа жұмыс орындарын ашу, қажетті мамандар даярлау арқылы жобаның экономикалық әсерін бірнеше салаға таратуға мүмкіндік бар.
Мұндай тәсіл құрылысқа жұмсалған инвестицияның ел ішінде айналымда қалуына және отандық кәсіпорындардың дамуына ықпал етеді.
Дегенмен экономиканың ұзақ мерзімді өсімі тек мемлекеттік қаржы мен инвестициялық бағдарламаларға сүйенбеуі керек. Бұл үдерісте жеке бизнестің де рөлі артуы маңызды. Кәсіпкерлер өндіріс, технология, қайта өңдеу, экспорт пен инновацияға инвестиция салуға мүдделі болуы қажет.
4,5%-дан да маңыздысы – экономиканың жаңа сапасы
Жалпы алғанда, Қазақстан экономикасындағы қазіргі өзгерістерге оң баға беруге негіз бар. Өңдеу өнеркәсібінің қарқын алуы, құрылыс пен логистиканың дамуы, инвестиция көлемінің ұлғаюы және ішкі нарықтағы белсенділік экономиканың жаңа бағытта дамып келе жатқанын көрсетеді.
Әрине, бұл өзгерістердің тұрақты сипат алуы үшін әлі де атқарылатын жұмыс көп. Ең бастысы – шикізаттық емес өндірісті күшейту, жеке инвестицияларды тарту, еңбек өнімділігін арттыру және экономикалық өсімнің нәтижесін халықтың әл-ауқатынан көрсету.
Экономист Бекнұр Кисиковтың негізгі тұжырымы да осыған саяды: Қазақстан табиғи ресурстарды өндіру мен экспорттауға негізделген модельден біртіндеп әртараптандырылған экономикаға көшіп келеді.
Демек, бүгінгі 4,5% өсім – тек статистикалық нәтиже емес, экономиканың болашақ құрылымына қатысты маңызды белгі. Ендігі мақсат – осы қарқынды сақтап қана қоймай, мұнай бағасына немесе сыртқы нарықтағы өзгерістерге тәуелді болмай, тұрақты дами алатын, қуатты өндірісі мен бәсекеге қабілетті бизнесі бар экономика қалыптастыру.